iran-israel-war-oil-prices-surge-hormuz-strait-impact-on-india-imports : होर्मुझ सामुद्रधुनीवरील धोक्यामुळे भारतात पेट्रोल-डिझेल दरवाढीची शक्यता
Mumbai: पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी उसळी पाहायला मिळत आहे. इराणवर अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांनंतर बाजारात अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले असून त्याचा थेट परिणाम तेलदरांवर झाला आहे. आशियाई बाजार उघडताच कच्च्या तेलाच्या किमतीत सुमारे 10 टक्क्यांची वाढ नोंदवण्यात आली. सोमवारी सुरुवातीच्या व्यवहारात ब्रेंट क्रूड आणि अमेरिकन क्रूडच्या दरात झपाट्याने वाढ झाली. एका टप्प्यावर ब्रेंट क्रूडची किंमत प्रति बॅरल 82 डॉलरपर्यंत पोहोचली, जी शुक्रवारी 73 डॉलरवर बंद झाली होती. नंतर काही प्रमाणात दरात घट झाली असली तरी बाजारातील अस्थिरता कायम आहे.
सकाळपर्यंत ब्रेंट क्रूड सुमारे 79 डॉलरच्या आसपास व्यवहार करताना दिसले, तर अमेरिकन वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट सुमारे 72 ते 75 डॉलरच्या दरम्यान पोहोचले. जानेवारीपासून आंतरराष्ट्रीय बेंचमार्क किमतींमध्ये जवळपास 20 टक्क्यांची वाढ झाली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, तेलदरातील प्रत्येक 1 डॉलर वाढीमुळे भारतात पेट्रोलच्या दरावर सुमारे 0.55 रुपये प्रति लिटर आणि डिझेलवर 0.52 रुपये प्रति लिटर इतका दबाव येऊ शकतो. त्यामुळे अलीकडील वाढ कायम राहिल्यास देशांतर्गत इंधनदर वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
Crime news : अकोल्यात ठाकरे गटाच्या शहरप्रमुखावर प्राणघातक हल्ल्याचा प्रयत्न!
या पार्श्वभूमीवर पर्शियन आखातातील होर्मुझ सामुद्रधुनीबाबत विशेष चिंता व्यक्त केली जात आहे. पर्शियन आखाताला ओमानच्या आखाताशी जोडणारा हा महत्त्वाचा सागरी मार्ग जगातील तेलपुरवठ्याचा मोठा भाग वाहून नेतो. दररोज अंदाजे 15 दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल या मार्गाने वाहतूक होते, जे जागतिक पुरवठ्याच्या सुमारे पाचव्या भागाइतके आहे. सौदी अरेबिया, कुवेत, कतार आणि इराकसारखे प्रमुख उत्पादक देश याच मार्गाचा वापर करतात. या मार्गात अडथळा निर्माण झाल्यास जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत होऊ शकते.
भारतासाठी ही परिस्थिती विशेष महत्त्वाची आहे. भारत आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजेचा मोठा हिस्सा पर्शियन आखातातून आयात करतो. त्यामुळे समुद्री मार्गात अडथळा निर्माण झाल्यास देशातील ऊर्जा सुरक्षेवर परिणाम होऊ शकतो. शिपिंग आणि विमा खर्च वाढल्यास आयात महाग होण्याची शक्यता आहे. त्याचा परिणाम पेट्रोल-डिझेल, घरगुती गॅस तसेच वाहतूक खर्चावर होऊ शकतो.
Neelam gorhe : कधी कधी ठरवून सभागृह तहकूब करतो; विधानभवनातील गदारोळावर पडदा उघड
इराण आणि भारताचे संबंध ऐतिहासिक आहेत. 1950 पासून दोन्ही देशांमध्ये राजनैतिक संबंध प्रस्थापित झाले असून व्यापारिक देवाणघेवाण सातत्याने सुरू आहे. अमेरिकन निर्बंधांच्या काळातही पर्यायी देयक पद्धतींचा वापर करून संबंध कायम ठेवण्यात आले. ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने इराण भारतासाठी महत्त्वाचा देश राहिला आहे. भारताने चाबहार बंदर प्रकल्पात गुंतवणूक करून पश्चिम आशियातील व्यापारमार्ग मजबूत करण्याचा प्रयत्न केला आहे.
भारत इराणकडून प्रामुख्याने कच्चे तेल, पेट्रोकेमिकल उत्पादने आणि काही रासायनिक घटक आयात करतो. याशिवाय पिस्ता, खजूर आणि केशर यांसारखा सुकामेवा देखील मोठ्या प्रमाणात येतो. युद्धस्थिती गंभीर झाल्यास या वस्तूंच्या पुरवठ्यावर परिणाम होऊन दरवाढ होऊ शकते. ऊर्जा खर्च वाढल्यास पेंट, टायर, ल्युब्रिकेंट, विमानवाहतूक आणि उत्पादन क्षेत्रातील कंपन्यांच्या खर्चात वाढ होण्याची शक्यता आहे. परिणामी महागाईचा दबाव वाढू शकतो.
Asia economic dialogue : मोफत योजनांना पाच वर्षे ब्रेक द्या, उद्योगांना करमाफी द्या!
सध्याच्या घडामोडींवरून पुढील दिशा मोठ्या प्रमाणात इराणच्या प्रत्युत्तरात्मक कारवाईवर आणि समुद्री मार्गांच्या सुरक्षिततेवर अवलंबून असेल. परिस्थिती दीर्घकाळ तणावपूर्ण राहिल्यास जागतिक बाजारातील अस्थिरता कायम राहू शकते आणि त्याचे पडसाद भारताच्या अर्थव्यवस्थेवरही उमटू शकतात.
