strongest-el-nino-since-1950-active-threat-to-monsoon-and-drought-risk-in-india : मान्सूनवर मोठा परिणाम, भारतासह महाराष्ट्रावर दुष्काळाचे सावट?
Mumbai : जागतिक हवामान व्यवस्थेवर प्रभाव टाकणारी ‘एल निनो’ ही हवामान घटना अधिकृतपणे सक्रिय झाल्याची घोषणा अमेरिकेच्या राष्ट्रीय महासागरीय आणि वातावरणीय प्रशासनाच्या क्लायमेट प्रेडिक्शन सेंटरने केली आहे. विशेष म्हणजे यंदाचा एल निनो 1950 नंतरच्या नोंदींमधील सर्वाधिक तीव्र ठरण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. डिसेंबर 2026 पर्यंत त्याची तीव्रता अतितीव्र स्वरूप धारण करू शकते, असा इशाराही हवामान तज्ज्ञांनी दिला आहे. त्यामुळे भारतातील मान्सून, शेती, जलसाठे आणि अर्थव्यवस्थेवर मोठे परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
क्लायमेट प्रेडिक्शन सेंटरने जारी केलेल्या ताज्या अंदाजानुसार, प्रशांत महासागरातील तापमानात झालेल्या सातत्यपूर्ण वाढीमुळे न्यूट्रल स्थिती संपुष्टात येऊन एल निनोची निर्मिती झाली आहे. गेल्या काही आठवड्यांपासून महासागरातील तापमान सरासरीपेक्षा जास्त नोंदवले जात असून एल निनोची प्रक्रिया वेगाने विकसित होत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
हवामान मॉडेल्सनुसार, यंदाच्या एल निनोची तीव्रता आगामी काही महिन्यांत सातत्याने वाढत जाणार असून डिसेंबरपर्यंत ती अतितीव्र स्तरावर पोहोचू शकते. विशेष म्हणजे फेब्रुवारी 2027 पर्यंत एल निनो सक्रिय राहण्याची शक्यता 90 टक्क्यांहून अधिक असल्याचे अंदाजात नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे केवळ यंदाच नव्हे तर पुढील वर्षाच्या सुरुवातीपर्यंत जागतिक हवामानावर त्याचा प्रभाव कायम राहू शकतो.
हवामान अभ्यासकांच्या मते, एल निनोचा सर्वात मोठा परिणाम भारतीय मान्सूनवर होतो. सामान्यतः एल निनो सक्रिय असताना भारतात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता वाढते. पाऊस पूर्णपणे थांबत नाही, मात्र त्याचे प्रमाण घटते आणि त्याचे वितरणही असमान होते. काही भागांत सामान्य पाऊस पडत असताना इतर भागांत तीव्र पर्जन्यतूट निर्माण होऊ शकते.
Congress crisis : चंद्रपूर काँग्रेसमध्ये पुन्हा सत्तासंघर्ष! वडेट्टीवार गटाला मोठा धक्का
याच पार्श्वभूमीवर भारतीय हवामान विभागाने यंदाच्या हंगामात देशातील पावसाचे प्रमाण दीर्घकालीन सरासरीच्या सुमारे 90 टक्क्यांपर्यंत राहू शकते, असा अंदाज व्यक्त केला आहे. ज्या भागांमध्ये आधीच पावसाचे प्रमाण कमी असते, त्या भागांमध्ये आणखी कमी पाऊस झाल्यास दुष्काळासारखी परिस्थिती निर्माण होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
महाराष्ट्रासाठीही ही परिस्थिती चिंताजनक मानली जात आहे. राज्यातील मराठवाडा, विदर्भ आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील काही भाग आधीच अनियमित पावसाच्या समस्येला सामोरे जात असतात. एल निनोचा प्रभाव वाढल्यास खरीप हंगाम, जलसाठे आणि पिण्याच्या पाण्याच्या उपलब्धतेवर परिणाम होऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, एल निनो सक्रिय झाल्यामुळे मान्सूनच्या प्रगतीलाही फटका बसण्याची शक्यता आहे. जून महिन्यात मान्सूनचा वेग मंदावणे, पावसात खंड पडणे किंवा जुलै-ऑगस्टमध्ये ब्रेक मॉन्सूनसारख्या परिस्थिती निर्माण होण्यामागे एल निनोचा प्रभाव असू शकतो. सध्या मेडन-ज्युलियन ऑसिलेशन (एमजेओ) हा महत्त्वाचा हवामान घटक भारतीय उपखंडाऐवजी प्रशांत महासागराच्या भागात अधिक सक्रिय असल्याने मान्सूनच्या पुढील वाटचालीवर परिणाम होत असल्याचे निरीक्षण हवामान तज्ज्ञांनी नोंदवले आहे.
Mlc election: विधान परिषद निवडणुक 11 मतदारसंघांत रंगणार चुरशीची लढत !
एल निनोच्या काळात प्रशांत महासागरातील तापमान सरासरीपेक्षा दोन ते अडीच अंश सेल्सिअसपर्यंत वाढू शकते. ही वाढ जितकी जास्त असेल तितका त्याचा जागतिक हवामानावर परिणाम गंभीर होतो. इतिहासातील तीव्र एल निनो घटनांदरम्यान अनेक देशांमध्ये दुष्काळ, उष्णतेच्या लाटा, जंगलातील आगी आणि कृषी उत्पादनात घट झाल्याची नोंद आहे.
आता एल निनो अधिकृतपणे सक्रिय झाल्याने येत्या काही महिन्यांत भारतीय मान्सूनची वाटचाल, पावसाचे वितरण आणि कृषी क्षेत्रावरील परिणाम याकडे हवामान तज्ज्ञांसह शेतकरी, प्रशासन आणि धोरणकर्त्यांचे लक्ष लागले आहे. डिसेंबरपर्यंत त्याची तीव्रता वाढत राहण्याची शक्यता असल्याने आगामी काळातील हवामान घडामोडी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.
