ashok-kharat-case-aggressive-analysis-women-psychology-superstition-maharashtra : खरात प्रकरणात समाजाच्या फसवणुकीमागचं वास्तव!
अशोक खरात प्रकरणाकडे फक्त “एक विकृत भोंदूबाबा” म्हणून पाहणं म्हणजे वास्तवापासून पळ काढणं आहे. हा प्रकार एका व्यक्तीपुरता मर्यादित नाही, तर हा समाजाच्या मानसिकतेचा, भीतीचा आणि अंधश्रद्धेच्या खोलवर रुजलेल्या संस्कारांचा उघडा पडलेला चेहरा आहे. आणि सर्वात अस्वस्थ करणारा प्रश्न म्हणजे महिलांचा यात नेमका सहभाग काय? त्या खरोखर फसतात की परिस्थिती त्यांना फसवते?
सरळ उत्तर नाही, पण कटू वास्तव आहे – दोन्ही गोष्टी घडतात. भोंदूगिरीचा पाया हा विश्वासावर नसतो, तर तो भीती, असुरक्षितता आणि भावनिक कमकुवतपणावर उभा असतो. आजही समाजात अनेक महिला वैयक्तिक, कौटुंबिक आणि आरोग्याशी संबंधित समस्यांशी झुंज देत असतात. अपत्यप्राप्ती, वैवाहिक तणाव, आजारपण, आर्थिक संकट या सगळ्या गोष्टी त्यांच्या मनावर प्रचंड दबाव निर्माण करतात. आणि इथेच भोंदूगिरीला दार उघडतं.
हे भोंदू लोक सरळ फसवत नाहीत, ते आधी “विश्वास” जिंकतात. गोड बोलणे, आध्यात्मिक भाषा, “तुमच्यावर विशेष कृपा आहे” अशी मानसिक गुंतवणूक, हे सगळं टप्प्याटप्प्याने घडतं. एकदा व्यक्ती मानसिकदृष्ट्या त्यांच्या प्रभावाखाली आली की, ती स्वतःच्या निर्णयक्षमतेवरच शंका घ्यायला लागते. यालाच मानसशास्त्रात ‘मॅनिप्युलेशन’ म्हणतात जिथे व्यक्तीला वाटतं की ती स्वतः निर्णय घेत आहे, पण प्रत्यक्षात तिचा विचार नियंत्रित केला जात असतो.
मग पुढचा टप्पा भीती. “हे केलं नाही तर अनर्थ होईल”, “देव रागावेल”, “तुमचं नुकसान होईल” अशा धमक्या दिल्या जातात. आणि इथून सुरू होतं मानसिक गुलामगिरीचं चक्र. अनेक प्रकरणांत महिलांना कळतही नाही की त्या फसत आहेत, कारण त्यांना वाटतं की त्या “उपचार” घेत आहेत. काही वेळा त्या अर्धवट संशयात असतात, पण सामाजिक बदनामी, कुटुंब तुटण्याची भीती किंवा आधीच झालेल्या कृत्यांचा अपराधगंड यामुळे त्या गप्प राहतात.
म्हणूनच प्रश्न “त्या फसतात का?” एवढाच नाही, तर “त्या बोलू शकत नाहीत का?” हाही आहे. अर्थात, याचा अर्थ असा नाही की प्रत्येक प्रकरणात फक्त बळीच आहेत. काही वेळा लोभ, स्वार्थ, शॉर्टकटची मानसिकता किंवा “विशेष लाभ” मिळवण्याची इच्छा यामुळेही लोक या जाळ्यात अडकतात. हे वास्तव आहे आणि ते नाकारून चालणार नाही. पण या सगळ्याचा फायदा घेऊन जो विकृतीचा बाजार मांडला जातो, तो अधिक भयानक आहे.
या प्रकरणातील कथित प्रकार म्हणजे अघोरी विधी, अमानवी कृत्यं, शरीराशी संबंधित विकृत वागणूक हे केवळ गुन्हे नाहीत, तर ते मानसिक नियंत्रणाच्या टोकाच्या पातळीचे उदाहरण आहेत. इथे व्यक्तीची विचारशक्ती, स्वाभिमान आणि प्रतिकारशक्ती पूर्णपणे मोडून काढली जाते.
आता प्रश्न येतो हे इतक्या मोठ्या प्रमाणात का घडतं?
उत्तर स्पष्ट आहे कारण समाज अजूनही प्रश्न विचारत नाही. अंधश्रद्धेला “श्रद्धा” म्हणून स्वीकारतो. विज्ञानापेक्षा चमत्कारावर विश्वास ठेवतो. आणि सर्वात धोकादायक म्हणजे प्रभावशाली लोकांचा अशा प्रवृत्तींना मिळणारा आधार. जेव्हा भोंदूगिरीला राजकीय किंवा सामाजिक संरक्षण मिळतं, तेव्हा ती केवळ वाढत नाही, तर बळकट होते.
मग उपाय काय? पहिला आणि कठोर उपाय म्हणजे भावनिक नव्हे, तर बौद्धिक सक्षमीकरण. महिलांनी “नाही” म्हणण्याची क्षमता विकसित केली पाहिजे. कोणताही विधी, उपचार किंवा दावा यावर प्रश्न विचारण्याची सवय लावली पाहिजे. भीतीपेक्षा कायद्यावर विश्वास ठेवला पाहिजे.
दुसरा उपाय म्हणजे समाजाने “बळी” आणि “जबाबदारी” या दोन्ही गोष्टी प्रामाणिकपणे स्वीकारल्या पाहिजेत. केवळ सहानुभूती दाखवून किंवा केवळ दोष देऊन हा प्रश्न सुटणार नाही. तसेच प्रशासनाने उदाहरण घालून द्यायला हवं. कायद्याची भीती प्रत्यक्षात दिसली पाहिजे, ती केवळ कागदावर नव्हे.
NCP Sharad Pawar: नागपुरात राष्ट्रवादीचे ‘कुंटे’ सुटणार? नव्या जिल्हाध्यक्षासाठी ‘तुतारी’ची आरोळी
अशोक खरात प्रकरण हे केवळ एक गुन्हा नाही, तर एक इशारा आहे. समाज अजूनही अंधारात आहे आणि तो अंधार फक्त एका भोंदूने निर्माण केलेला नाही, तर आपण सगळ्यांनी मिळून वाढवलेला आहे. आता आपण प्रश्न विचारणार, की पुन्हा कोणाच्या “चमत्काराला” बळी पडणार?
त्यामुळेच हे प्रकरण केवळ एका विकृत व्यक्तीचे कृत्य म्हणून पाहणे ही स्वतःला फसवण्यासारखी गोष्ट ठरेल. या प्रकरणाने समाजाच्या अनेक थरांवर साचलेली कुज, अंधश्रद्धेचा विळखा, राजकीय संरक्षणाचे सावट आणि प्रशासनातील त्रुटी यांचे नग्न दर्शन घडवले आहे. हे प्रकरण जितके धक्कादायक आहे, तितकेच ते अस्वस्थ करणारेही आहे, कारण यात प्रश्न फक्त गुन्हेगाराचा नाही, तर संपूर्ण व्यवस्थेचा आहे.
भोंदूगिरी आज केवळ अंधविश्वासाचा विषय राहिलेला नाही, तर तो एक संघटित ‘व्यवसाय मॉडेल’ बनला आहे. लोकांच्या भीती, असुरक्षितता आणि भावनिक दुर्बलतेचा अभ्यास करून त्यावरच साम्राज्य उभे केले जाते.
या सगळ्या प्रकरणात समाजालाही स्वतःकडे पाहण्याची गरज आहे. प्रश्न कठोर आहे, पण टाळता येणार नाही. लोक इतके सहज का फसतात? विशेषतः महिलांच्या संदर्भात हा प्रश्न अधिक गुंतागुंतीचा बनतो. कोणत्याही अत्याचाराचे समर्थन होऊ शकत नाही, हे निर्विवाद आहे. पण अशा जाळ्यात अडकण्यामागील मानसिक, सामाजिक आणि भावनिक कारणांचे विश्लेषण आवश्यक आहे. अडचणीच्या काळात चमत्काराच्या शोधात जाण्याची मानसिकता, भीतीपोटी गप्प राहणे आणि सामाजिक बदनामीची भीती – या गोष्टी अशा प्रवृत्तीला खतपाणी घालतात.
या प्रकरणाने आणखी एक गंभीर प्रश्न उपस्थित केला आहे महिला सक्षमीकरण नेमकं कुठे उभं आहे? केवळ भावनिक प्रतिक्रिया देऊन किंवा निषेध करून हा प्रश्न सुटणार नाही. खरे सक्षमीकरण तेव्हाच होईल, जेव्हा महिला कोणत्याही आमिषाला, धमकीला किंवा अंधविश्वासाला न जुमानता ठाम भूमिका घेतील. स्वतः प्रश्न विचारतील, पुरावे मागतील आणि चुकीला तिथेच थांबवतील.
By election : बारामती-राहुरी पोटनिवडणुकीत काँग्रेसचा उमेदवार देण्याचा निर्धार
समाज म्हणून आपण जर अजूनही “चमत्कार” आणि “भोंदूगिरी” यांच्या मागे धावत राहिलो, तर अशोक खरातसारखे अनेक निर्माण होतील. आज हा एक चेहरा समोर आला आहे, उद्या दुसरा येईल. प्रश्न व्यक्तीचा नाही, तर प्रवृत्तीचा आहे. हे प्रकरण केवळ गुन्हा नाही, तर आरशात दिसलेले वास्तव आहे. आता निवड आपली आहे आपण जागे होणार का, की पुढच्या धक्क्याची वाट पाहणार?
