pune-police-reel-star-sonali-hinge-extortion-case-social-media-pressure-analysis : सोशल मीडियातून दबाव निर्माण करत गैरवापराचा धक्कादायक प्रकार उघड
पुण्यात उघडकीस आलेल्या सोनाली हिंगे प्रकरणाने केवळ पोलीस दलातील भ्रष्टाचारच उघड केला नाही, तर सोशल मीडियाच्या प्रभावाचा गैरवापर करून दबाव निर्माण करण्याचा एक नवा आणि धोकादायक ट्रेंडही समोर आणला आहे. ‘रील स्टार’ म्हणून ओळख निर्माण केलेली एक महिला पोलीस कर्मचारीच जर आपल्या पदाचा आणि सोशल मीडिया प्रभावाचा वापर करून खंडणी उकळण्यासारख्या प्रकारात सहभागी होत असेल, तर हा प्रकार अधिकच गंभीर ठरतो.
सामान्यतः सोशल मीडिया हे पोलीस आणि नागरिकांमधील संवाद सुधारण्यासाठी, विश्वास वाढवण्यासाठी आणि जनजागृतीसाठी प्रभावी साधन मानले जाते. अनेक पोलीस अधिकारी आणि कर्मचारी समाजमाध्यमांद्वारे कायद्याबद्दल जागरूकता निर्माण करतात, नागरिकांना मदत करतात आणि सुरक्षिततेची भावना बळकट करतात. मात्र, याच माध्यमाचा वापर वैयक्तिक प्रसिद्धीसाठी, दबाव निर्माण करण्यासाठी किंवा स्वतःची ‘इमेज’ वापरून लोकांना घाबरवण्यासाठी केला गेला, तर तो लोकशाही व्यवस्थेसाठी धोकादायक संकेत आहे.
या प्रकरणात सर्वात अस्वस्थ करणारी बाब म्हणजे ‘इन्फ्लुएन्स’चा गैरवापर. सोशल मीडियावर मोठा फॉलोअर्स बेस असलेली पोलीस कर्मचारी जर एखाद्या प्रकरणात हस्तक्षेप करते, तर समोरच्या व्यक्तीवर मानसिक दबाव निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. ‘व्हायरल’ होण्याची भीती, बदनामीची शक्यता आणि पोलीस कारवाईची तलवार या तिन्ही गोष्टींचा एकत्रित वापर करून खंडणी उकळण्याचा प्रयत्न झाला, असा संशय या घटनेतून निर्माण होतो.
महाराष्ट्र मध्ये आधीच भोंदूगिरी, लैंगिक शोषण आणि फसवणुकीच्या घटनांनी समाज अस्वस्थ असताना, अशा प्रकारच्या प्रकरणामुळे लोकांच्या मनात पोलीस दलाबद्दलची भीती आणि अविश्वास अधिकच वाढतो. नागरिक पोलीस ठाण्यात जाताना आधीच दबावाखाली असतो; त्यातच जर समोरचा अधिकारी सोशल मीडियावर ‘प्रभावशाली’ असेल, तर त्या दबावाची तीव्रता अनेकपटीने वाढते.
Iran us peace talks : इराण-अमेरिका चर्चा २१ तासांनंतर फिस्कटली, करार न झाल्याने तणाव शिगेला
या संपूर्ण प्रकरणातून पुन्हा तोच मूलभूत प्रश्न समोर येतो अशा प्रकारची हिम्मत येते कुठून? कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्या व्यक्तीलाच जर कायद्याची भीती उरलेली नसेल, तर त्यामागे केवळ वैयक्तिक धाडस नसून काहीतरी ‘सिस्टम फेल्युअर’ किंवा संभाव्य राजकीय-सामाजिक संरक्षण असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
अमितेश कुमार यांनी तत्काळ कारवाई करत संबंधितांना निलंबित केले, ही योग्य दिशा असली तरी हा केवळ सुरुवात आहे. सोशल मीडिया वापरणाऱ्या पोलीस कर्मचाऱ्यांसाठी स्पष्ट आचारसंहिता, पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्वाची यंत्रणा अधिक कठोर करणे आता गरजेचे झाले आहे. ‘फेम’ आणि ‘पॉवर’ यांचा संगम जर बेकायदेशीर दिशेने वळला, तर त्याचे परिणाम संपूर्ण व्यवस्थेवर होतात.
राजकीय पातळीवर पाहता, हा मुद्दा अधिक संवेदनशील आहे. कारण पोलीस दल हे थेट सत्ताधाऱ्यांच्या नियंत्रणाखाली काम करते. त्यामुळे अशा घटनांवर नियंत्रण ठेवण्यात अपयश आले, तर त्याचे राजकीय पडसाद उमटणारच. विरोधक याचा मुद्दा करून सरकारला घेरण्याचा प्रयत्न करतील, तर सत्ताधारी बाजूला विश्वास परत मिळवण्याची मोठी जबाबदारी असेल.
Nagpur congress : नागपूर काँग्रेसमध्ये ‘सृजन’वरून राडा; हायकमांडच्या दूतासमोरच कार्यकर्त्यांचा संताप
आज गरज आहे ती केवळ गुन्हे उघड करण्याची नाही, तर पोलीस दलातील प्रत्येक स्तरावर विश्वास पुन्हा प्रस्थापित करण्याची. सोशल मीडिया हा जनजागृतीचा आणि पारदर्शकतेचा माध्यम राहायला हवा, दबाव आणि गैरवापराचे शस्त्र नाही. अन्यथा, ‘कायद्याचा रक्षक’ ही ओळखच संशयाच्या भोवऱ्यात अडकण्याचा धोका निर्माण होईल.
