snakebite-notified-disease-maharashtra-asv-treatment-death-registration : साप चावल्याची प्रत्येक घटना, उपचार आणि मृत्यूची नोंद बंधनकारक
Mumbai : राज्यातील सर्पदंशामुळे होणारे मृत्यू आणि अपंगत्व रोखण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारच्या सार्वजनिक आरोग्य विभागाने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. राज्यात सर्पदंशाला आता ‘अधिसूचित आजार’ म्हणून घोषित करण्यात आले आहे. या निर्णयामुळे सर्पदंशाच्या घटनांवर अधिक प्रभावीपणे लक्ष ठेवणे, रुग्णांना वेळेत उपचार मिळवून देणे आणि सर्पविष प्रतिबंधक लस अर्थात एएसव्हीच्या उपलब्धतेचे योग्य नियोजन करणे शक्य होणार आहे.
या निर्णयानुसार राज्यातील शासकीय आणि खासगी रुग्णालये, वैद्यकीय महाविद्यालये तसेच संबंधित डॉक्टरांना सर्पदंशाच्या प्रत्येक संशयित, संभाव्य किंवा निश्चित घटनेची नोंद करावी लागणार आहे. सर्पदंशामुळे मृत्यू झाल्यास त्याची माहितीही आरोग्य यंत्रणेला देणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.सार्वजनिक आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी या निर्णयाचे महत्त्व स्पष्ट केले. ग्रामीण आणि दुर्गम भागांमध्ये सर्पदंशाचा धोका तुलनेने अधिक असल्याने अशा रुग्णांना वेळेत आणि योग्य उपचार मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. सर्पदंशाच्या घटनांची अचूक माहिती उपलब्ध झाल्यास उपचार व्यवस्था आणि औषधसाठ्याचे नियोजन अधिक प्रभावीपणे करता येणार आहे.
नवीन अधिसूचनेनुसार आरोग्य संस्थांमध्ये उपचारासाठी दाखल होणाऱ्या प्रत्येक सर्पदंशाच्या रुग्णाची माहिती संबंधित जिल्हा आरोग्य अधिकारी किंवा जिल्हा शल्यचिकित्सकांना कळवावी लागणार आहे. सर्पदंशाच्या रुग्णांची माहिती आरोग्य व्यवस्थापन माहिती प्रणाली अर्थात एचएमआयएस/डीएचआयएस-२ किंवा एकात्मिक रोग सर्वेक्षण कार्यक्रमाच्या माध्यमातून डिजिटल पद्धतीने नोंदवली जाणार आहे.
Bhms doctors registration : बीएचएमएस डॉक्टरांच्या एमएमसी नोंदणीला ब्रेक
या नोंदीमध्ये केवळ सर्पदंशाची घटना एवढीच माहिती न राहता रुग्णाला देण्यात आलेल्या एएसव्हीच्या कुप्यांची संख्या, उपचाराचा परिणाम आणि आवश्यक असल्यास रुग्णाला दुसऱ्या रुग्णालयात संदर्भित करण्यात आल्याची माहितीही समाविष्ट केली जाणार आहे. सर्पदंशामुळे होणाऱ्या मृत्यूंची अचूक संख्या उपलब्ध होणे हे या निर्णयाचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे. सर्पदंशाला अधिसूचित आजाराचा दर्जा मिळाल्यामुळे उपचारासाठी आलेल्या रुग्णांबरोबरच सर्पदंशामुळे झालेल्या मृत्यूंचीही आरोग्य विभागाच्या यंत्रणेत नोंद होणार आहे.
यामुळे राज्यातील कोणत्या भागात सर्पदंशाचे प्रमाण अधिक आहे, कोणत्या कालावधीत घटनांमध्ये वाढ होते आणि कोणत्या भागात मृत्यूचे प्रमाण जास्त आहे, याचा अधिक अचूक अभ्यास करता येणार आहे.
सर्पदंश प्रतिबंध आणि नियंत्रणासाठी स्वतंत्र प्रशासकीय यंत्रणा उभारण्यात आली आहे. राज्यस्तरावर संचालक रुग्णालये यांच्यावर समन्वयाची जबाबदारी राहणार आहे. जिल्हास्तरावर जिल्हा शल्यचिकित्सक आणि जिल्हा आरोग्य अधिकारी नोडल अधिकारी म्हणून काम पाहणार आहेत. महानगरपालिका क्षेत्रात वैद्यकीय आरोग्य अधिकाऱ्यांकडे ही जबाबदारी सोपवली जाणार आहे. संबंधित अधिकारी आपल्या कार्यक्षेत्रातील सर्पदंशाच्या घटनांवर, उपचार सुविधांवर आणि आवश्यक आरोग्य व्यवस्थेवर देखरेख ठेवतील.
Shivsena symbol case : राहुल नार्वेकरांनी अधिकारांची मर्यादा ओलांडली
सर्पदंशाच्या उपचारामध्ये सर्पविष प्रतिबंधक लस अर्थात एएसव्ही अत्यंत महत्त्वाची ठरते. त्यामुळे उपचार करणाऱ्या प्रत्येक रुग्णालयाला एएसव्हीच्या साठ्याची अद्ययावत माहिती ठेवावी लागणार आहे. रुग्णांवर किती एएसव्ही वापरण्यात आली, सध्या किती साठा उपलब्ध आहे आणि पुढील गरज किती आहे, याची माहिती आरोग्य यंत्रणेला उपलब्ध होणार आहे. ज्या भागांमध्ये सर्पदंशाच्या घटना मोठ्या प्रमाणात घडतात, त्या ठिकाणी लसीचा तुटवडा निर्माण होऊ नये यासाठी उपलब्ध आकडेवारीच्या आधारे पुरवठ्याचे नियोजन करता येणार आहे.
सर्पदंशाच्या घटनांची डिजिटल नोंद उपलब्ध झाल्यानंतर आरोग्य विभागाला त्याचा भौगोलिक आणि हंगामी अभ्यास करता येणार आहे. कोणत्या भागात, कोणत्या हंगामात आणि कोणत्या परिस्थितीत सर्पदंशाच्या घटनांमध्ये वाढ होते, याचा अभ्यास केला जाणार आहे. या माहितीच्या आधारे सर्पदंशाचा धोका असलेल्या भागांमध्ये स्थानिक गरजेनुसार जनजागृती मोहीम राबवता येणार आहे. नागरिकांना सर्पदंश टाळण्यासाठी घ्यावयाची काळजी, सर्पदंश झाल्यानंतर तातडीने रुग्णालयात जाण्याचे महत्त्व आणि उपचार उपलब्ध असलेल्या केंद्रांची माहिती देण्यावर भर दिला जाणार आहे.
सर्पदंशाच्या प्रकरणांमध्ये उपचारासाठी होणारा विलंब जीवघेणा ठरू शकतो. त्यामुळे प्रत्येक घटनेची नोंद आणि उपचार व्यवस्थेवर देखरेख ठेवण्यामागे वेळेत वैद्यकीय मदत उपलब्ध करून देणे हा मुख्य उद्देश आहे. सर्पदंशाला अधिसूचित आजार घोषित केल्यामुळे आता राज्य सरकारकडे सर्पदंशाच्या घटनांचा अधिक अचूक आणि नियमित डेटा उपलब्ध होणार आहे. या माहितीच्या आधारे औषधसाठा, मनुष्यबळ, उपचार सुविधा आणि जनजागृतीचे नियोजन करता येणार आहे.
आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी सर्पदंशाच्या प्रकरणात वेळेवर उपचार मिळणे हाच जीव वाचवण्याचा महत्त्वाचा मार्ग असल्याचे सांगितले आहे. त्यामुळे सर्पदंशाची प्रत्येक घटना आरोग्य यंत्रणेकडे नोंदवून त्यावर तातडीने उपचार आणि आवश्यक कार्यवाही करण्यावर सरकारचा भर राहणार आहे.
__
